BEL SAKATLIKLARI

ANATOMİ VE FONKSİYON

BeI ağrıIarı, kas ve iskelet sisteminde fonksiyon bozukluğu yaratan ve sosyo-ekonomik kayıplara neden olan önemli sağIık sorunularından biridir. Semptomlar en çok 35-55 yaşIarı arasında gözlenir.

Vertebral kolonun Iomber vertebra ve 4 adet Iomber disk bulunur. Torakolomber ve Iumbosakral biIeşimIerde birer disk içermektedir. Vertebra kranialden kaudale doğru gidildikçe disklerin hacmi büyür. Lomber lordozun derecesiyle ilişkiIi olmak üzere diskler Önde arka kısma göre daha yüksektir.

Fonksiyonel birim ön kısmı, birbirine komşu iki vertebra cismi ye aralarındaki hidrodinamik fibrokartilajinöz diskten oIuşmaktadır. İntervertebral disk üç kısımdan oIuşur.

1- Hiyalen kartilaj plak

2- Oblik seyreden konsantrik lamellerden oluţan anulus fibrozus

3- Nükleus pulpozus.

BEL AĞRILARININ KLiNiĞi VE SINIFLANDIRILMASI

1. Anatomik

-Kemik yapılardan kaynaklanan

-Yumuşak dokulardan kaynaklanan

-Vuran ağrılar

2. Etiyolojik

-Travmatik

-Konjenital

-İnflematuvar

-tümoral

-Metabolik-toksik

-Psikonörotik

-Sinirlerden orijinini alan

-Damarlardan orijinini alan

-Viseral organlardan alan

KEMİK YAPILARDAN KAYNAKLANAN BEL AĞRILARI

A. KONJENİTAL ANOMALİLERE BAĞLI

1. SPİNA BİFİDA Laminalarin birleţerek spinöz çıkıntıyı oluţturmasında bir defekt olarak tanımlayabiliriz. Ana sorun vertebral sistemin bu segmentin arka duvarında oIuţturduğu açıklığa bağlı zayıflıktır.

2. SAKRALİZASYON-LUMBALİZASYON Sakralizasyon, L5 vertebranin sakral vertebra karakteri almasıdır. Tek taraflı ya da çift taraflı olabilir. Tek taraflı ve eklemli olan daha semptomatik seyreder ve erken dejeneratif geliţmelere yol açar.

3. SPİNAL KANAL DARLIĞI

1) Konjenital 2) Dejeneratif 3) Herniye

BEL AĞRILARINDA KLİNİK YAKLAŞIM VE MUAYENE YÖNTEMLERİ

SİNİR GERME TESTLERİ

Çok bilinen üç sinir germe testi, sinir kökü irritasyonlarini provoke edebilmek için tanımIanmıştır. “Düz bacak germe testi”: Hasta sırtüstü yatar pozisyonda ve diz gergin şekildeyken ayak topuktan yerden yukarı kaldırılarak yapılır ve bel ağrısının ortaya çıktığı açısal değer tayin edilir. Burada hamstring hastalıklarından kaynaklanabilecek baldır ağrıları veya gerilmeleri ile kalça ve belde ortaya çıkacak sinir kökü irritasyonu ağrısı karıştırıImamaIıdır. Aynı testi, “Lasseque’, diz ekstansiyona ve ayak biIeği dorsifleksiyona zorlanmak şekIiyle tekrar tanımIamıştır. Her iki test de L5-S1 diskine alt patolojilerde pozitif olur.”Femoral Germe Testi”: Hasta yüzüstü yatar pozisyonda iken hastanın alt ekstremitesi özellikle diz seviyesinden alttan tutulup kaldırılarak uygulanır. Belde ortaya çıkan ağrı L4-L5 disk hernisi veya daha çok L4 sinir kökü irritasyonu 1cm bir işaret olarak kabul ediiir.

JUGÜLER KOMPRESON TESTİ

Hasta ayakta dik duruş pozisyonunda iken testi yapan kişi hastanın arkasına geçer ve el parmaklarını angulus mandibula lie sternokloidomastoid kas arasına yerleştirerek jugüler venlere bası yapar. Hastadan bir kez öksürmesini ister. Bu manevra (Valsalva manevrası) ile bel, kalça, bacak ağrısı olan hastalarda, lumbal sinir kökü irritasyonu düşünülmelidir.

İLİYAK (PELVİK) KOMPRESYON TESTLERİ

Sakroiliyak eklem sorunlarında yüzüstü, sırtüstü ve yan yatar pozisyonda yapılırlar. Testler sırtüstü yatan hastada her iki spina iliyaka anterior superior üzerine yan yatar pozisyonda iliyak kristalar üzerine, yüzüstü yatar pozisyonda ise sakrum üzerine basınç uygulanarak gerçekIeiştirilir. Bu manevralarda pozitif testte hasta sakroiliyak eklem üzerinde ağrı tanımlar. Seronegatif spondiloartropatiier ve sakroiliyak eklemin izole sorunlarında testler pozitif bulunur.

PATRİCK’İN FABERE TESTİ

Sırtüstü yatar pozisyondaki hastada test edilen taraf alt ekstremitede kalça fleksiyon+abduksiyon+eksternal rotasyona getirilirken diz fieksiyonda ayak biieği eklemi karşı taraf diz üzerine yerleştiriiir. Karşı taraf pelvis masaya fikse edilirken, test edilen taraf dizden uygulanan basınç lie kalça ekstansiyona doğru zorlanır. Yani sonuç olarak test edilen kalça fleksiyon+eksternal rotasyon+abdüksiyon pozisyonundan ekstansiyona zorlanmaktadır. Kalça ve sakroiliyak eklem hadiselerinde hasta bu manevra ile ağrı tanımlar. Kalca eklemi sorunlarını ekarte edebilmek 1cm sakroiiiyak kompresyon testleri yapmak gerekir. FABERE kelimesi yapılan manevranın komponentlerini sembolize etmektedir. (F; fleksiyon AB; abdüksiyon, ER; eksternal rotasyon, E; ekstansiyona zorlama)

GöGÜS EKSPANSİYONU TESTİ

Ankilozan spondiliti olan hastalarda kostovertebral ve kostotransvers eklemlerin tutulumunu gösterir. Meme başı hizasından göğüs kafesi çevresi ölçüldüğünde derin inspiryum ile derin ekspiryum arasındaki fark ortalama 10 cm kadardır. Fizyolojik kabul edilebilir sınır 5 cm'dir. 5 cm altındaki değerler göğüs ekspansiyonunun kısıtIandığına işaret eder.

GAENSLER TESTI

Sakroiliyak ve lumbosakral lezyonları ayırt etmekte kullanılan bir testtir. Hasta muayene masası kenarında sırtüstü pozisyonda yatar. Yatak ortasındaki taraf kalça ve diz fleksiyona getirilirken yatak kenarındaki karşı taraf uyluk ve bacak yataktan aşağı serbest düşmeye bırakılır. Böylece sakroiliyak eklem üzerinde oIuşan strain ağrı doğurursa bu ekleme ait Iezyonları düşündürür.

SOTO HALL TESTI

Hasta sırtüstü yatar pozisyonda iken sağ elle sternum üzerinden gövde fleksiyonu sınırlanırken sol elle baş aniden boyundan pasif fleksiyona getirilir. Bu gerilim supraspinöz ve interspinöz Iigamanlarda zorlanma ile ağrıya neden olur. Özellikle belden öne doğru eğiIip ağır kaldırma sırasında oluşabiIecek supraspinöz ve interspinöz ligaman Iezyonlarını kök iritasyonu veya paravertebral adale strainlerinden ayırt etmekte kullanılır.

BEL AĞRILARINDA TANI YÖNTEMLERİ VE AYIRICI TANI

Bel ağrısı olan hastanın tanımlanmasında iyi bir anamnez ile fizik muayene son derece önemli olmaktadır. Gerektiğinde istenecek laboratuvar tetkikleri, konvansiyonel grafiler, komputerize tomografi, manyetik rezonans görüntüleme, miyelografi ye diskografi gibi yardımcı tetkikler ile çoğu kez tanıya ve uygun tedavi seceneğine ulaşıIabiIir.

BEL AĞRILARININ TEDAVİSİ

Bel ağrılarının, etyolojisi ve patogenezi farklı birçok nedeni olmakla birlikte, temel tedavi prensibi ağrının giderilmesidir. Bel hareketlerinin düzeltilmesi, sekonder kazanç olmalıdır. Tedavi, subjektif şikayetler dikkate alınarak planlanmalı ve patolojik anatominin düzeltilmesi sonraki yaklaşım olmalıdır.

TEDAVİ

Bel ağrısında üç aşama vardır.

1-.Akut dönem

2- Nüksler-yineleme dönemi

3- Kronik dönem

BEL AĞRISI NÜKSLERİNİN ÖNLENMESİ VE KRONİK BEL AĞRILARININ REHABİLİTASYONU

Koruyucu rehabilitasyon prensipleri şu şekilde özetlenebilir:

1- Omurganın düzgün-dik postürünün ve omurga statiğinin kazandırılması,

2- Omurganin statik ve dinamik düzenine etki eden kas gruplarının ve yumuşak dokuların esnekliğinin korunması

3- Spinal kolonu kontrol ve stabilize eden gövde ve üst ekstremite kaslarının kuvvetlendirilmesi ve desteklenmesi (korse kullanımı),

4- Günlük aktivitelerin uygun şekilde yapılabilmesini öğretmek, (bel koruma eğitimi, bel okulları).